TEKNOLOJİ NOSTALJİSİ

Baba bana saat al… Benim derdim aslında bir saat sahibi olmak değildi. 80′li yılların en başında her kol saati birer oyunla birlikte satılmaya başlanmıştı. Benim istediğim saat çok özeldi: Çünkü onun içinde uzay oyunu vardı. Uzaaay…

Babam, benim kahramanım, o zamanlar için bulup buluşturmuş, bunu satın almıştı. Saatin oyun oynamak için iki düğmesi vardı. İlki benim tarafımdaki uzay gemilerini hareket ettiriyor, ikincisi ise onlara ateş açıyordu. Tabii ki bu noktada belirtmekte yarar var, düşman uzay gemileri de avlanacak sepet yaratıklar değildi. Onlar da bana ateş açıyordu. Dört kademede gelen bu ateşi eğer yolda durduramazsam ben ölüyordum. Sonuçta 16 adet gemi öldürmek zorundaydım. Eğer gelen ışınları her değişik kademede birer kez durdurursam ve dörtlüyü tamamlarsam düşmanlar ateş açamıyor ve keklik gibi avlanıyordu.

Bu saatle geceler ve gündüzler boyu oynadım. Bunun için okulumdan derslerimden verdim. Arkadaşlarımın başka oyunlu saatleriye değiştim. Sonunda saatin düğmeleri bir daha hiç çıkmamak üzre içine gömülü kaldı. Ama bu da beni yıldırmadı. Saatin içini açtım ve kısa bir süreliğine de olsa saatin iç mekanizmasındaki pimlere dokunarak oyunu oynadım. Sonra saatim iyice dağıldı, pili bitti ve zaten modası geçti. Ama sanırım bir buçuk yıl bu saatle uzun uzun oynadım.

Ardından Commodore 64 çılgınlığı başladı. Bunlar şimdiki cep telefonlarından çok daha küçük hafızalı cihazlardı. O zamanki adları bilgisayardı ama şimdikilerle kıyaslayınca pek de bilgisayarmış gibi gözükmüyor. Ama renkliydi, değişik oyunları vardı ve o… O bir bilgisayardı. Bütün zamanların en büyük kahramanı olan babam yine bulup buluşturup onu benim için aldı. Müthişti. Ders zamanlarında açmayacağıma söz vermiş ama sözümü tabii ki tutmamıştım. Çılgın oyunlar oynuyordum Commodore bilgisayarımla. Kadıköy’de aynı şimdi olduğu gibi onlarca korsan oyun satan firma vardı. Onlardan tonla kasette oyun çekebiliyordum.

Ne var ki bilgisayarın çalışması için ihtiyaç duyduğu kasetten yükleme ünitesi bu bilgisayarların en büyük derdiydi. Yüklemesi saatler sürüyordu turbo programlarına rağmen. Üstelik oyunu satınaldığım insanların teyiplerinin kafa ayarlarıya benim teybin kafa ayarı birbirini tutmuyordu. Bunun için ince bir tornavidayla kafa ayarını ileri geri değiştirerek oyunun açılması için dua etmeye başlıyordum. Ciddi ciddi dua ediyor insan o kadar saat bekledikten sonra oyunun açılması için. Üstelik doğru kafa ayarını bulunca onun bir süre sonra ileri veya geri kayması da söz konusu olabiliyordu. Bu yüzden de doğru kafa ayarını annemin ojesiyle sabitlemek gerekiyordu. Annemin ojesine oyun oynamak için neden ihtiyaç duyduğumu asla anlatamadım bizimkilere.

Bir süre sonra Amiga ve Commodore 128 çıkı. İkisine de ilgi duymadım. Çünkü benim onlarca oyunum vardı, ince tornavidam ve kafa ayarım vardı. O zamanlar sabrım da varmış ki keçi boynuzu gibi bir gram tad almak için saatlerce bunun başında durup bekleyebiliyordum.

Babam aldığım oyunlardan hiçbiriyle oynamadı. Onun kahramanlığı bulup buluşturmasında değil, bir minik maymunun hayallerinin peşinden sorgusuz sualsiz koşmasındaydı. Cep telefonuyla konuşulan günleri göremedi. Belki istesem bir de oyunlu cep telefonu alırdı. Şimdiki Shubuo hizmetlerinden biri olan GPRS kullanarak satranç oynama fırsatını yakalasa muhtemelen oynardı, çekmezdi kendini geriye…

Biz ara oyun kuşağı olarak o zamanlarda babamızdan ve derslerimizden gizli gizli oyun oynuyorduk, şimdi çocuklarımızdan gizli cep telefonundan ve Playstation’dan oynuyoruz. Bizim kuşağın babaları oyunlardakiler kadar olsun kahraman değil sanırım.

Eskiden teknoloji takip etmek çok zordu. Efsane teknolojiler vardı mesela 70′li yıllarda: Hani şu içinde lambalar gördüğümüz pikaplı müzik setleri, renkli de gösterebilen televizyonlar, babanın bir arkadaşının Almanya’dan getirdiği 250 km. yapan arabalar ve tabii Japonların layzerli (lazer öyle okunur sanıyordum küçükken) fotoğraf makineleri…

Bir şekilde 80′li yıllardan sonra bu teknolojilere dokunabilmeye başladık. Mesela otoyolda 160 km hızla giderken arkadan gelen bir Maseratti uzunları yakıp yol istedi ve “DUP” efektiyle geçti yanımızdan. Önce Kenan Evren’in konuşmalarını renkli izledik, sonra DVD teknolojisini ve surround sistemlerini gördük (duyduk). Ve ardından dijital fotoğraf makineleri sardı dört bir yanımızı… Ben şahsen öyle bir teknolojiye hiç dokunmamıştım.

90′lı yılların başından itibaren gazetecilikle uğraşmaya başladım. İlk kazandığım para değildi bu ama en severek kazandığım paraydı. Kendi haberimi kendim yapıyordum ekmeğimi taştan çıkarıyordum ya… Her gittiğim haber için yanıda bir fotoğrafçı götürme zorunluluğum vardı. Çünkü o zaman şimdiki gibi her şeyi açıklayan fotoğraf dergileri yoktu. Bu yüzden o iri kasalı fotoğraf makinelerini kullanmaya korkuyorduk. Kimse bize bunu öğretmemişti.\r\nHaberlere gittiğimizde eğer sadece büst fotoğraf çekilecekse yanımıza kompakt makinelerden alıp adamın gözüne gözüne patlatıyorduk o mini flaşları. Ne haberler ziyan oldu fotoğrafın kötü olması yüzünden… Çalıştığım gazetenin resim tarama servisindeki insanlar ne kadar büyük uğraşlar verdiler o ışığı bir türlü oturmayan resimleri düzgün bir hale sokabilmek için… Düşünsenize hiç fotoğrafçılık eğitimi almamış biri için ne çıkacağını bilmediğiniz bir kareye sahip çıkmak ve bunu savunmaya çalışmak…

Sonra bir gün dijital fotoğraf makinesiyle tanıştırdılar beni. İlk dijital fotoğraf makinem Sony Mavica’nın o diskete çeken modeliydi. 600 bin piksel çekebiliyordu resimleri. Bir diskete 20 civarı resim sığıyordu orta kalitede… Çekim kalitesi o mini fotoğraf makinelerinden daha iyi değildi. Ancak mucizevi bir biçimde bir ekran üstünde, çekerken neyin nasıl göründüğünü biliyordum. Çektikten sonra resmin olup olmadığını anlayabiliyordum. En önemlisi gazeteye döndüğümde resmi hemen sayfaya verebiliyordum. Hatta Photoshop ile kimi düzeltmeleri kendim yapabiliyordum. Benden mutlusu yoktu.

Hatta enteresan bir anı, yüzyılın son güneş tutulmasında etrafımda herkes bir resim çekme telayına girdi (sanki dünyanın sonu gelmiş, bir daha güneş tutulmayacakmış gibi) Bu kervana ben de katıldım. Millet islme kirletilmiş cam gibi sofistike filtreler kullanırken ben aptal kameramı doğrudan güneşe doğru tutup takır takır fotoğraflar çektim hatta bunların gazetede kullanılmasını dahi sağladım. Bunu nasıl yaptığımı soranlara “Eh abi içinde yanacak film yok, basıyorum gidiyorum ben bunu hep yapıyorum” şeklinde dalga bile geçtim. O gün çok fotoğrafçıdan küfür işittim.

Bu makinelerle yaşanan tek sorun seri çekim yapamıyordunuz. Bunu yapan makineler futbol maçlarına giden abilerde vardı ama efsane o ki o aletler 3 bin doların altında değildi. Sonra diğer Sony makinemi aldım. Bir Memory Stick kullanıyordu makinem. Işığı kendi ayarlıyordu. Değişik çekme modları vardı ki örneğin gecenin bir yarısı çok karanlık bir ortamda yeterince nefesimi tutarak kıpırdamadan durabilirsem inanılmaz güzel resimler çekebiliyordum. Çektiğim resimleri anında görebilmem sayesinde fotoğraf eğitimi almadan kadrajlama yeteneklerine kavuştuğumu düşünüyorum. Zira yurt dışında çektiğim resimler hemen o gün gazetede birinci sayfadan yayımlandı.

Şu anda bildiğim kadarıyla 3 milyon piksellik makineleri dahi 400 Euro gibi düşük ücretlere bulabilmek mümkün. Windows XP’nin çıkışından beri hemen her fotoğraf makinesini tanıyor bilgisayarlar ve resimlerinizi özel olarak atabilmeniz için size imkan tanıyor. Hele ki yanınızda kolay kullanılan ve şarj edilebilen bir dizüstü bilgisayarınız varsa onbinlerce resim çekmeniz olası.

Son kullanıcının bunu nasıl kulandığına bakacak olursak… Örneğin çevremdeki bir takım doktorlar son zamanlarda hastalarının gelişimini çektikleri dijital fotoğraflarla kontrol ediyorlar. Özellikle deri hastalıkları için bu yöntemden oldukça memnun doktorlar. Bunun yanında bir takım emlakçılar boş sundukları evlerin bir de eşyalı halini gösterebilmek için ucuzunden dijital fotoğraf makinelerine sardırmış durumdalar. İlk çocuğunu kucağına almaya hazırlanan, geliri orta düzeyin üstünde, bilgisayar sahibi her aile bir orta halli dijital fotoğraf makinesi ediniyor kendine göre…

Kimbilir belki de yakın gelecekte kırık kırık pul kadar fotoğraf çekmeyen dijital fotoğraf makineli telefonlarımız da olacak. Kimbilir belki gerçekten saklama sorunumuz ortadan kalkacak ya da daha çok sıkıştıran kaliteli resim formatlarımız olacak. Ben, o güne kadar ben herkesin birer dijital fotoğraf makinesi edinmesini ve bununla çalışmasını bol bol fotoğraf çekmesini öneriyorum.

Çünkü fotoğraf belki de öğrenilebilecek tek sanat dalı. Kendi kendinizi tatmin etmenin en kişisel yolu. Ve hızla geçen hayatın bir yerine “kitap ayracı” koyabilmenin, yıllar sonra tekrar o noktaya dönmenin en kolay yolu.

Yanlış numara aramak herkesin her an başına gelebilecek bir durum. O minik ve narin eller için yapılmış tuşların üstünde gezinen dolma büyüklüğündeki parmaklarımızın zaman zaman bize oynadığı hazin bir oyun bu. Bunda sadece dolma parmakların değil, takılmayan gözlüklerin ve gelen baharla birlikte normal beyin irtifasının bir karış üstüne çıkan aklın da etkisinin olmadığını sölyersek haksızlık etmiş oluruz.’, “˜Ben küçükken radyoda çocuk saati vardı. Orada telefonu olur olmaz kullanan bir çocuğun başından geçenler anlatılırdı. Yanlış numara çeviren çocuk, şarkıyı söyleyen birinci şahsın kardeşiydi. Minik parmaklarıyla numaraları çeviren kardeş bir defasında polisi arıyor, polisler evin babasını götürüyorlardı. Bir diğer seferinde de itfaiyeyi arayan minik çocuk, itfaiyecilerin su sıkıp evi çok ıslatmalarına neden oluyordu. Hayatım boyunca hep itfaiye ve polisi yanlışlıkla aramaktan korktum bu şarkı yüzünden. Bu arada hiç kendi kendime sormadım yahu bu çocuk o kadar numara içinden o polisleri filan nasıl bulmuş, polisle itfaiyeye evin adresini nasıl vermiş diye… Öyle ya polis karşı taraftan bir çocuk arayınca acaba onu oyalayarak numarayı tespit etmeye mi çalıştı? Åžarkı mı söyledi telefonu kapatmasınlar diye? Veya etfaiye onları arayan herkesin evini su sıkıp ıslatıyor mu? Cani mi onlar?

Böyle bir yanlış arama olayını muhtemelen en ilginç biçimde yaşayanlardanım. Bir Evli Erkekler Kulübü (*) toplantısı yapıyorduk. Bu toplantıların en büyük eğlencesi, tüm erkeklerin telefonlarını masa üstüne koyarak önce kimin karısı arayacak da masanın kılıbığı olacak sorunsalını araştırmaktı. Benim telefonuma bir mesaj gelince herkes üstüme atladı ve dalga geçmeye başladı. Mesajda “nerdesin” yazıyordu. Çok dik yakalı kazak erkek olduğumdan değil, balımdan benim karım beni bu toplantı gecelerinde deprem olmadığı sürece aramaz. Bu beni çok şaşırttı. Mesajı gönderenin karım olmadığını görmek daha da bir şaşırttı. Tabii durumu genele anlatınca 45 evli erkekten “az sonra oradayım” “esas sen nerdesin” “nerden geldik nerelere gidicez” şeklinde mesaj almak, yanlış arayanı daha çok şaşırttı. Yaklaşık 20 dakika sonra (muhtemelen mesajları anca temizleyince) telefon açarak yanlış numarayı aradığını, şakanın en güzelinin tadında bırakılan olduğunu belirtti yanlışçı abi…

Yanlış numara çevirenlerin en önemli özelliklerinin başında ısrarcı olmaları geliyor. “Ahmet abi?” sorusuna ne cevap verirsiniz ki? “Hayır burada öyle biri yok…” “Peki kim var?” Buyurun bakalım. Burası market değil ki “hayır dik yakalısı kalmamış size bisiklet yakalısından verelim” diyelim. Bu bir cep telefonu. Eğer açtığınız telefonda Ahmet yoksa o zaman kesin yanlıştır. Genel kanının aksine, iş yerlerinde masalarda herkesin bakıp cevap verebileceği anonim cep telefonları yoktur.

Yanlış aramanın bir diğer ilginç yönü de; genellikle gündüz vakti, boş boş gezerken değil, toplantılarda veya gece yarılarından sonra yapılmasıdır. Gece üçte telefonunuz çalar ve “Ahmet abi?” diye sorar karşıdaki ses. Yaklaşık üç gündür geceli gündüzlü çalışıp bir tek gece kesintisiz uyumak isteyen insanlar için Ahmet abinin kulaklarını çınlatma vesilesidir bu. Sıkıntınızı karşı tarafta sizi uyandıran insanın da hissetmesi için gerekli cümleleri kurarsınız. Ama karşınızdaki insan her nedense sitem eder size: “Ne var kardeşim niye küfür ediyon (küfür, sıkıntınızı karşı tarafa hissettirmenin önemli yollarından biridir) sen hiç mi yanlış aramadın…” Telefonu kapatırsınız karşıdakinin suratına o sinir ve uykusuzlukla. Ama telefonunuz bir daha çalar ve karşınızdaki neden telefonu suratına kapattığınızı sorar. Türk insanı isterse müthiş kabuslar yaşatabilir karşısındakine…

Eğer 1982 ve sonrasında doğduysanız bu yazı size bir masal gibi gelecektir. Ama 1982 sonrasında doğduysanız zaten “Uykudan Önce” programında Ergun amcanın masallarını dinlemediniz ki…

Günün birinde babam eve elinde bir “şeyle” geldi. Elindekinin ne olduğunu sorunca “vidyo kaset miymiş neymiş” diye geçiştirdi. Ama ben durur muyum… Ne işe yarıyor ne yapıyor diye başının etini yedim adamcağızın. Muhtemelen o da çok emin değildi: “Teyp gibi bir şey ama görüntüleri de saklıyormuş” dedi.

O zamanlar televizyonlarımız saat 20:00 civarı başlar, 24:00 gibi biterdi. Hemen gözümün önüne hafta içinde de gündüz vakitlerinde televizyon seyredebilme fikri geldi. O zamanlar sadece hafta sonu güneş gökyüzündeyken televizyon seyredebilirdiniz. Diğer günler hep karanlıkta… Ben çok ağladıysam da babam evde onu takacak bir aletin olmadığına ikna edemedi beni. Meğer TRT’nin kasetiymiş o. Babam onu yurt dışından gelen birinden almış ve muhtemelen TRT yetkililerine verecekmiş.

Aradan yıllar geçti. İlk renkli televizyon yayınlarını, iktidara ortak olan yeşil kıyafetli amcaların yaptığı konuşmalar sırasında tanıdık. O aralarda “vidyo” ülkenin gündemine yavaş yavaş Almancı akrabası olanlarla gelmeye başladı. Ufak tefek kaset dükkanları açılmaya başladı etrafımızda. Filmlerin hepsi bizim için birer hazine değerindeydi. Sanırım ilkokulun son günlerinde zengin arkadaşlarımdan biri, bizi evine vidyo seyretmeye çağırdı.

Cihaza hayranlıkla yaklaştık. Bizim için uzay gibi bir şeydi o. Tek sorunu üstünde video yazmasıydı. Çok dalga geçtik yanlış yazmışlar diye. Ama sonra biz de ona video demeye başladık. Arkadaş içine bir kaset koydu. Sonra kanepeye oturduk. “Kendi kendine mi başlayacak lan bu” diyecek oldum ki zengin arkadaşımın aşağılayıcı bakışlarıyla yerin dibine geçmiş buldum kendimi. Adamın elinde bir alet vardı. Onun düğmelerine bastıkça videodan takır tukur sesler geliyordu. Uzaktan kumandaydı onun elindeki.

Birkaç taktırtının ardından sesler, cızırtılı görüntüler geldi ekrana. Sanırım alkışladık başlıyor diye. (Dalga geçmeyin lütfen taş çatlasa 10 yaşındaydık) Ekrana bir Ferdi Tayfur filmi çıktı. Annemler bu adamın filmlerini seyretmeme izin vermezlerdi. Zaten televizyonlarda da oynamazdı o yıllarda. Kötü bir şey yapıyormuşçasına kanepenin üstüne 5 kişi sığışmış vaziyette seyrettik filmi. Saçma sapan, Ferdi Tayfur’un karısının sürekli tecavüze uğradığı, adamın karısını kurtarmak yerine içli şarkılar söylediği bir filmdi. Tecavüz dediysem o yılları yaşamamış olanlara bir açıklama getirelim: O yıllarda tecavüz halka olmuş bir grup erkeğin bir kadını boynundan öperek karşıdaki arkadaşına iteklemesi şeklinde yapılıyordu.

Bir ara arkadaşım “bakın şimdi ne yapacağım” dedi ve bir düğmeye bastı. Ferdi Tayfur’un karısı havada asılı kaldı. O da ne demeye kalmadı, vacır vucur bir şeyler oldu ve o sahneyi tekrar seyretmeye başladık. Zengin arkadaşımın becerikli uzaktan kumandası filmi geriye sarmıştı! “Böyle yapsak akşama kadar seyredebiliriz olum” dedi iyi futbol oynadığı kadar zekası oldukça parlak olan bir arkadaşımız. On dakika kadar filmi ileri geri sardıktan sonra sıkılıp zengin arkadaşımızın tabancalarıyla oynamaya karar verdik. Videoyu unutmuştuk…

Yıllar sonra eve kendinden sabit diskli, birkaç farklı modda kayıt yapabilen, yüzlerce saat görüntüyü saklayıp DVD’ye yazan bir cihaz aldım. Sevgili dijital yayınları gösteren Digiturk’ten filmler kaydettim. Onları defalarca izlemek için tekrar tekrar aletin başına oturdum. Ama sanırım video; 10 yaşında, kanepenin üstüne 5 kişi oturarak gözünü dikip baktığınız bir Ferdi Tayfur filmi seyretmek için yapılmış bir alet. Televizyona çıktığım günlerde yaptığım kayıtları dahi seyretmiyorum.

Sanırım video teknolojisi 1980′li yılların başında geleceği en üst seviyeye geldi ve orada öldü.

Bilgisayarla ilk kez annemin iş yerinde tanıştık. O yıllarda yakalar ve paçalar kocamandı. İnsanların saçları ve favorileri abartılı uzundu. Ülkede anarşi hüküm sürüyordu. Annem Türk Hava Yolları bünyesinde stok kontrol bölümünde çalışıyordu. Yaptıkları iş çok enteresandı: Uçakların parçalarının stoktaki yerleri onlardan sorulurdu. Bir A4 kağıdın beşte biri büyüklükte küçük kartonlara uçak parçalarının kodları yazılıyordu. Bu katronların üstünde parçaların sayısı vardı. O parçalardan kaç tane kullanıldığı genel kağıtlarda yazıyor, annem ve orada çalışanlar bu kartonların üstünden eski sayıların üstünü itinayla çiziyor ve yerine yenilerini yazıyorlardı. Bunun üstüne giriş çıkış tarihini de koyuyorlardı. En ilginç olanı ise kartların alt tarafında bir bölümde bir sayı vardı: Eğer parçanın stoktaki sayısı o alt bölümdeki rakamdan düşükse hemen emir veriliyordu ki o parçadan yeni birkaç tane alınsın…

Annem o yıllarda kelimenin tam anlamıyla veribankası olarak çalışıyordu. Koskoca Türk Hava Yolları’nın tüm yükü oradaki birkaç titiz insanın elinden geçiyordu. Her yeni uçak alındığında zamanın ulaştırma bakanı gerim gerim gerilir, annemleri ise bir sıkıntı basardı.

Günün birinde annemler iş yerlerine bilgisayar adı verilen yeni bir aletin geleceğinden bahsettiler. Annem çok da mutlu değildi, acaba bu aletin işini elinden alacağını mı düşünüyordu bilinmez… En çok ben sevindim çünkü uzay filmlerinde ağzımızın suyu akarak gördüğümüz aletlerden bir tanesini kanlı canlı görecektim. Çocuklar iş yerlerine götürülüyorsa evde bakacak kimse yoktur ve anne baba çaresizdir… Bunun ikinci bir seçeneği yoktur. Ama belki de ilk defa annemin iş yerine benim ısrarlarım yüzünden gittim.

İş yerinden içeri girer girmez çevrede bilgisayar olabilecek bir şey aradım. Tabii ki biz şimdinin çocukları gibi annemizin karnından bilgisayarın içine doğmamıştık. Bilgisayarın ne olduğu konusunda fikrimiz var ama bilgimiz yoktu… O zamanlar Uzay 1999 diye bir film vardı ve bilgisayarlar duvarlara yapışık olurdu. Hemen koşarak bütün duvarlara baktım ama nafile… Bir bilgisayar veya ona benzer bir şey bulamadım. Annem ve arkadaşları muhtemelen ortada deli danalar gibi koşmamı mutluluk ya da kanımın kaynaması olarak algıladı. (Ki ben Ortadoğu ve Balkanlar’ın en bezgin adamıydım ve halen de öyleyim. Asla kıpır kıpır olmam, olandan hazetmem) Sonra “bak bilgisayarı görmek istiyordun, unuttun mu” dedi… Unutur muyum? Boyuna mı maskara oluyoruz burada? En kıyıda köşede duran yeşil ekranlı beyaz bir aletin önüne götürdüler beni. Düğmeyi çevirirken elim ayağıma dolaştı. Ne kadar güzeldi bu alet… Harflerle dolu klavyeye bastığımızda ne demek istediğimizi anlıyor ve ekrana o harfi çıkarıyordu. İlk yarım saat bununla oynadıktan sonra filmlerde olduğu gibi (o yıllarda yeni Superman filmi vardı ve adamın biri bilgisayardan uydulara girerek iklimi değiştiriyordu) bilgisayarı kötü emellerime alet edinmek için kullanmak istedim. Ekrana ne yazdıysam kabul etmedi. Sinir etti beni. Annemin eteğine yapışarak “gidelim anne” dedim ve ağlamaya başladım. Filmlerdeki gibi bilgisayar gelmemişti bu şirkete. Bozuktu Türk Hava Yolları’nın bilgisayarı. Hep bozuk şeyler satarlardı zaten bizlere…