ELEKTRONİK BEYİN

İlkokul bitmişti. Artık resmen bir ortaokul çocuğuyduk. Sene 80′lerin en başıydı. Ülke darbe adını verdikleri o zamanlar bizim ne olduğunu anlayamadığımız bir şeyin içinden geçiyordu. Hiçbir şey yerli yerinde değildi. Aradığımız hiçbir şeyi alacak ne durumumuz vardı ne de zaten aradığımız ürünler satılıyordu. Daha yurt dışından ithal peynir getirilmesine bile üç dört sene vardı.

Bu yoklukm ortamı içinde büyüm zorundaydık. Büyümek kolaydı ama hava atarak arkadaşlardan farklı olarak büyümek gerekiyordu. Bunun en önemli yollarından biri ise müzik seçimlerini farklılaştırmaktı. Nasıl yapacaktık? CD mi vardı o zaman? Kayıt cihazı mı vardı? Plak bile yoktu çoğu evlerde. Evet 70′lerde ülkenin gündemine gelmişti ama o kadar. Pek az evin malıydı pikap…

Biz ne yapacaktık? Tabii ki korsanlık denen şeyi… Kadıköy’de Opera pasajı’nın ikinci katında bir plakçı vardı. Plakçı denmesinin sebebi elbette plak satmasıydı. Bu dükkan bir süre sonra kasetçi olarak anılmaya başylanacak nihayetinde CD’ci olup çıkacaktı. Beni bir arkadaşım götürüp tanıştırdı orayla. Açıkçası ilkokulu yeni bitirmiş biri olarak zaten böyle bir yol yordam bilmiyordum. İçeri girince kaset yaptırmak istediğimizi söyledik. O zamanın raconu oydu. Nasıl kaset sorusuna muhattap kalınca arkadaşımın yüzüne baktım. “Krom tabii ki” dedi arkadaşım büyük bir bilmişlikle. Çünkü krom kasetler sesi daha iyi alıyormuş ve uzun süre dayanıyormuş. O zamanlar daha stereo filan bilmiyorduk tabii.

Şarkı seçmek, şarkı bilmeyen biri için çok zordur. Adamlara “ya yap ortaya bir karışık” denmez, gururunuz bunu yemez. Sanki biliyormuş gibi dükkanın içinde döner durursunuz. BU dönmeler sırasında en iyi yöntem plaklardan birini çekip çıkarıp aha bundakileri kaset koy demektir. Ama o zaman da sanki bilmiyormuşsunuz gibi bir hava oluşabilir. Bir de tek plağa bağlanırsanız o zaman bir sürü şarkı bilme imkanınız olmaz. Bir de tek plak dediğimiz 9′lık kasetin sadece yarısıdır. En az iki kaset gerekmektedir.

Ülkemdeki bu korsanlık dalgasından yurt dışındakilere atlayalım. 90′lı yılların hemen başı. Yurt dışında artık iyice oturmuş müzik zevklerimizi farklı boyutlara taşımak için çırpınıyoruz. Ama o zaman yeni yeni çıkan CD’lerin tanesi neredeyse haftalık harçlığımız… Biz o CD’leri satın almasak, o parayla haftada üç dört filme gideriz neredeyse o yurdumun dışında. O yüzden de çok büyük delikanlılıktı orada CD satın almak.

Bunun için Video kiralama dükkanları gibi CD kiralama dükkanları kurmuşlardı. Bunlar resmi yapılardı. Güya buradan CD kiralıyor, dinliyor ama kayıt etmeden geri götürüyordunuz. Çalan çırpan eşşoğlueşşektir babında bir kağıt imzalamanız yeterli oluyordu. O yıllarda Orta ve Batı Avrupa korsanlığın yolunu böylece bulmuştu. Kimsenin umuru değildi. O kadar Metallica ve U2 albümü kopyaladım bir kere bile o adamların sesi çıkmadı.

Sonra internet geldi. İlk MP3 şarkımı indirdiğimde inanılmaz derecede mutlu olmuştum. Bende olmayan, olamayacak olan bir şarkıydı. Çok aramıştım şerefsizi. Ve internet onu bana altın kase içinde sunmuştu.

Korsanlığı bu kuşak icat etmedi. Muhtemelen benim kuyak da icat etmedi. Ama sanki dünyada ilk kez yapılıyormuşçasına bağırıyor birileri.

Oğlum nereye koydun sana verdiğimiz piyango biletini?..” Piyango bileti… Evet gerçekten nereye koydum ben onu ya? Dün akşam annem verdiydi okula giderken yoldaki piyangocudan değiştireyim diye. Son iki rakamına ikramiye vurduğu için amortinin iki katı para alınacak. Annemler işten dönerken piyangocu çoktan evine gidip torunlarını okşamaya başladığından bana kalmış bu iş. Babam yapamaz filan diye mırın kırın etmiş ama ben “yaparım yaaa neden yapamayayım” diye kendimi atmışım ortalığa saçma sapan.

Şimdi… Bilet yok ortalarda… Çantaya bak, karıştır, kurcala… Defterlerin kitapların arasına bak karıştır kurcala. Yok buhar oldu uçtu. Annem diyor ki hayır parası önemli değil ama sorumluluklarını bilsin. Babam anneme diyor ki “ben demiştim zaten ama yok yok yapar diye kaş göz ettin bana, aslında senin yüzünden…” Evde benim yüzümden terör esiyor. Allahım bir mucize olsa da kendiliğinden ortaya çıkıverse bilet. Allahım nolur… Ama çıkmıyor şerefsiz bilet. Sonra kös kös erkenden yatağa gönderiliyorum. Zaten harçlık vermedikleri için harçlığımdan kesecekler diye bir sorunum da yok. Uf ya neden ya…

Pijamalarımı giyerken beklenen mucize gerçekleşiyor. Tam sağ çorabımı çıkarırken içinden fırt diye dışarı çıkıveriyor bilet. Allaaaaah!.. Evet yaa ben kaybolmasın diye çorabımın içine koyduydum sabahın köründe. Uykulu halimle ne yaptığımı unuttum tabii. Ta ki bileti görünceye kadar. Alın biletinizi dedim salona gidip Türk filmi vari bir bilek hareketiyle bileti salonun ortasına atıp gidip yatıp uyudum. O zaman bir arama motorum olsaydı durum elbette bundan farklı gelişirdi. Verirdim internete nerde lan bu bilet diye… İnternet bana söylerdi çorabının içinde şeklinde…

Olmaz mı dersiniz? Peki şuna ne diyeceksiniz? 1996 yılı. Büyük bir gazetenin içinde o zamanların ilk gazete internet sitelerinden birini hayata geçiriyoruz. Site açılmadan bir gece önce ülkenin en büyük medya patronlarından biri gelmiş hep beraber açılış mahiyetinde pasta kesiyoruz. Patron o zamanların taze konusu interneti pek anlamamış. Ama dudak da bükmüyor, ilgileniyor. Patronun ilgilendiğini gören ve interneti yapma işini birkaç zibidiye kaptırmış olmanın haklı sinirini taşıyan teknik departman adamı atlıyor ortaya: Şu Astalavista’dan arasana patronun ismini. Tabii ki sadece o zamanın internetçileri kendi aralarında gülmeye başlıyor. Altavista lan o diyemiyor kimse çünkü o zamanlar bu işlerden anlayan adam sayısı az olduğu gibi bilgililerin hepsi düşük rütbeli. İçimizden lan Allah seni kahretmesin ibiş diyerek geçiyoruz yerimize.

O zamanlar arama motoru sadece kendi ismini arayıp bulamama işlevini getiriyor yerine. Bugün ortalama bir arama motoruyla ebemizi bile buluyoruz. Hatta biz aramadan bulunup getiriliyor ve burnumuzdan içeri sokuluyor ebemiz. Aramanın da nostaljisi olur mu? Yeterince yaşlandıysanız kralı bile olur.

Eskiden teknoloji takip etmek çok zordu. Efsane teknolojiler vardı mesela 70′li yıllarda: Hani şu içinde lambalar gördüğümüz pikaplı müzik setleri, renkli de gösterebilen televizyonlar, babanın bir arkadaşının Almanya’dan getirdiği 250 km. yapan arabalar ve tabii Japonların layzerli (lazer öyle okunur sanıyordum küçükken) fotoğraf makineleri…

Bir şekilde 80′li yıllardan sonra bu teknolojilere dokunabilmeye başladık. Mesela otoyolda 160 km hızla giderken arkadan gelen bir Maseratti uzunları yakıp yol istedi ve “DUP” efektiyle geçti yanımızdan. Önce Kenan Evren’in konuşmalarını renkli izledik, sonra DVD teknolojisini ve surround sistemlerini gördük (duyduk). Ve ardından dijital fotoğraf makineleri sardı dört bir yanımızı… Ben şahsen öyle bir teknolojiye hiç dokunmamıştım. 90′lı yılların başından itibaren gazetecilikle uğraşmaya başladım. İlk kazandığım para değildi bu ama en severek kazandığım paraydı. Kendi haberimi kendim yapıyordum ekmeğimi taştan çıkarıyordum ya…

Her gittiğim haber için yanıda bir fotoğrafçı götürme zorunluluğum vardı. Çünkü o zaman şimdiki gibi her şeyi açıklayan fotoğraf dergileri yoktu. Bu yüzden o iri kasalı fotoğraf makinelerini kullanmaya korkuyorduk. Kimse bize bunu öğretmemişti.

Haberlere gittiğimizde eğer sadece büst fotoğraf çekilecekse yanımıza kompakt makinelerden alıp adamın gözüne gözüne patlatıyorduk o mini flaşları. Ne haberler ziyan oldu fotoğrafın kötü olması yüzünden… Çalıştığım gazetenin resim tarama servisindeki insanlar ne kadar büyük uğraşlar verdiler o ışığı bir türlü oturmayan resimleri düzgün bir hale sokabilmek için… Düşünsenize hiç fotoğrafçılık eğitimi almamış biri için ne çıkacağını bilmediğiniz bir kareye sahip çıkmak ve bunu savunmaya çalışmak… Sonra bir gün dijital fotoğraf makinesiyle tanıştırdılar beni. İlk dijital fotoğraf makinem Sony Mavica’nın o diskete çeken modeliydi. 600 bin piksel çekebiliyordu resimleri. Bir diskete 20 civarı resim sığıyordu orta kalitede… Çekim kalitesi o mini fotoğraf makinelerinden daha iyi değildi. Ancak mucizevi bir biçimde bir ekran üstünde, çekerken neyin nasıl göründüğünü biliyordum. Çektikten sonra resmin olup olmadığını anlayabiliyordum. En önemlisi gazeteye döndüğümde resmi hemen sayfaya verebiliyordum. Hatta Photoshop ile kimi düzeltmeleri kendim yapabiliyordum. Benden mutlusu yoktu.

Hatta enteresan bir anı, yüzyılın son güneş tutulmasında etrafımda herkes bir resim çekme telayına girdi (sanki dünyanın sonu gelmiş, bir daha güneş tutulmayacakmış gibi) Bu kervana ben de katıldım. Millet islme kirletilmiş cam gibi sofistike filtreler kullanırken ben aptal kameramı doğrudan güneşe doğru tutup takır takır fotoğraflar çektim hatta bunların gazetede kullanılmasını dahi sağladım. Bunu nasıl yaptığımı soranlara “Eh abi içinde yanacak film yok, basıyorum gidiyorum ben bunu hep yapıyorum” şeklinde dalga bile geçtim. O gün çok fotoğrafçıdan küfür işittim.

Bu makinelerle yaşanan tek sorun seri çekim yapamıyordunuz. Bunu yapan makineler futbol maçlarına giden abilerde vardı ama efsane o ki o aletler 3 bin doların altında değildi. Sonra diğer Sony makinemi aldım. Bir Memory Stick kullanıyordu makinem. Işığı kendi ayarlıyordu. Değişik çekme modları vardı ki örneğin gecenin bir yarısı çok karanlık bir ortamda yeterince nefesimi tutarak kıpırdamadan durabilirsem inanılmaz güzel resimler çekebiliyordum. Çektiğim resimleri anında görebilmem sayesinde fotoğraf eğitimi almadan kadrajlama yeteneklerine kavuştuğumu düşünüyorum. Zira yurt dışında çektiğim resimler hemen o gün gazetede birinci sayfadan yayımlandı. Şu anda (*o yıllarda) bildiğim kadarıyla 3 milyon piksellik makineleri dahi 400 Euro gibi düşük ücretlere bulabilmek mümkün. Windows XP’nin çıkışından beri hemen her fotoğraf makinesini tanıyor bilgisayarlar ve resimlerinizi özel olarak atabilmeniz için size imkan tanıyor. Hele ki yanınızda kolay kullanılan ve şarj edilebilen bir dizüstü bilgisayarınız varsa onbinlerce resim çekmeniz olası. Son kullanıcının bunu nasıl kulandığına bakacak olursak… Örneğin çevremdeki bir takım doktorlar son zamanlarda hastalarının gelişimini çektikleri dijital fotoğraflarla kontrol ediyorlar. Özellikle deri hastalıkları için bu yöntemden oldukça memnun doktorlar. Bunun yanında bir takım emlakçılar boş sundukları evlerin bir de eşyalı halini gösterebilmek için ucuzunden dijital fotoğraf makinelerine sardırmış durumdalar. İlk çocuğunu kucağına almaya hazırlanan, geliri orta düzeyin üstünde, bilgisayar sahibi her aile bir orta halli dijital fotoğraf makinesi ediniyor kendine göre… Kimbilir belki de yakın gelecekte kırık kırık pul kadar fotoğraf çekmeyen dijital fotoğraf makineli telefonlarımız da olacak. Kimbilir belki gerçekten saklama sorunumuz ortadan kalkacak ya da daha çok sıkıştıran kaliteli resim formatlarımız olacak.

Ben, o güne kadar ben herkesin birer dijital fotoğraf makinesi edinmesini ve bununla çalışmasını bol bol fotoğraf çekmesini öneriyorum. Çünkü fotoğraf belki de öğrenilebilecek tek sanat dalı. Kendi kendinizi tatmin etmenin en kişisel yolu. Ve hızla geçen hayatın bir yerine “kitap ayracı” koyabilmenin, yıllar sonra tekrar o noktaya dönmenin en kolay yolu.

Yanlış numara aramak herkesin her an başına gelebilecek bir durum. O minik ve narin eller için yapılmış tuşların üstünde gezinen dolma büyüklüğündeki parmaklarımızın zaman zaman bize oynadığı hazin bir oyun bu. Bunda sadece dolma parmakların değil, takılmayan gözlüklerin ve gelen baharla birlikte normal beyin irtifasının bir karış üstüne çıkan aklın da etkisinin olmadığını söylersek haksızlık etmiş oluruz.’

Ben küçükken radyoda çocuk saati vardı. Orada telefonu olur olmaz kullanan bir çocuğun başından geçenler anlatılırdı. Yanlış numara çeviren çocuk, şarkıyı söyleyen birinci şahsın kardeşiydi. Minik parmaklarıyla numaraları çeviren kardeş bir defasında polisi arıyor, polisler evin babasını götürüyorlardı. Bir diğer seferinde de itfaiyeyi arayan minik çocuk, itfaiyecilerin su sıkıp evi çok ıslatmalarına neden oluyordu. Hayatım boyunca hep itfaiye ve polisi yanlışlıkla aramaktan korktum bu şarkı yüzünden. Bu arada hiç kendi kendime sormadım yahu bu çocuk o kadar numara içinden o polisleri filan nasıl bulmuş, polisle itfaiyeye evin adresini nasıl vermiş diye… Öyle ya polis karşı taraftan bir çocuk arayınca acaba onu oyalayarak numarayı tespit etmeye mi çalıştı?

Şarkı mı söyledi telefonu kapatmasınlar diye? Veya etfaiye onları arayan herkesin evini su sıkıp ıslatıyor mu? Cani mi onlar? Böyle bir yanlış arama olayını muhtemelen en ilginç biçimde yaşayanlardanım. Bir Evli Erkekler Kulübü (*) toplantısı yapıyorduk. Bu toplantıların en büyük eğlencesi, tüm erkeklerin telefonlarını masa üstüne koyarak önce kimin karısı arayacak da masanın kılıbığı olacak sorunsalını araştırmaktı. Benim telefonuma bir mesaj gelince herkes üstüme atladı ve dalga geçmeye başladı. Mesajda “nerdesin” yazıyordu. Çok dik yakalı kazak erkek olduğumdan değil, balımdan benim karım beni bu toplantı gecelerinde deprem olmadığı sürece aramaz. Bu beni çok şaşırttı. Mesajı gönderenin karım olmadığını görmek daha da bir şaşırttı. Tabii durumu genele anlatınca 45 evli erkekten “az sonra oradayım” “esas sen nerdesin” “nerden geldik nerelere gidicez” şeklinde mesaj almak, yanlış arayanı daha çok şaşırttı. Yaklaşık 20 dakika sonra (muhtemelen mesajları anca temizleyince) telefon açarak yanlış numarayı aradığını, şakanın en güzelinin tadında bırakılan olduğunu belirtti yanlışçı abi… Yanlış numara çevirenlerin en önemli özelliklerinin başında ısrarcı olmaları geliyor. “Ahmet abi?” sorusuna ne cevap verirsiniz ki? “Hayır burada öyle biri yok…” “Peki kim var?” Buyurun bakalım. Burası market değil ki “hayır dik yakalısı kalmamış size bisiklet yakalısından verelim” diyelim. Bu bir cep telefonu. Eğer açtığınız telefonda Ahmet yoksa o zaman kesin yanlıştır. Genel kanının aksine, iş yerlerinde masalarda herkesin bakıp cevap verebileceği anonim cep telefonları yoktur. Yanlış aramanın bir diğer ilginç yönü de; genellikle gündüz vakti, boş boş gezerken değil, toplantılarda veya gece yarılarından sonra yapılmasıdır.

Gece üçte telefonunuz çalar ve “Ahmet abi?” diye sorar karşıdaki ses. Yaklaşık üç gündür geceli gündüzlü çalışıp bir tek gece kesintisiz uyumak isteyen insanlar için Ahmet abinin kulaklarını çınlatma vesilesidir bu. Sıkıntınızı karşı tarafta sizi uyandıran insanın da hissetmesi için gerekli cümleleri kurarsınız. Ama karşınızdaki insan her nedense sitem eder size: “Ne var kardeşim niye küfür ediyon (küfür, sıkıntınızı karşı tarafa hissettirmenin önemli yollarından biridir) sen hiç mi yanlış aramadın…” Telefonu kapatırsınız karşıdakinin suratına o sinir ve uykusuzlukla. Ama telefonunuz bir daha çalar ve karşınızdaki neden telefonu suratına kapattığınızı sorar. Türk insanı isterse müthiş kabuslar yaşatabilir karşısındakine…

Eğer 1982 ve sonrasında doğduysanız bu yazı size bir masal gibi gelecektir. Ama 1982 sonrasında doğduysanız zaten “Uykudan Önce” programında Ergun amcanın masallarını dinlemediniz ki… Günün birinde babam eve elinde bir “şeyle” geldi. Elindekinin ne olduğunu sorunca “vidyo kaset miymiş neymiş” diye geçiştirdi.

Ama ben durur muyum… Ne işe yarıyor ne yapıyor diye başının etini yedim adamcağızın. Muhtemelen o da çok emin değildi: “Teyp gibi bir şey ama görüntüleri de saklıyormuş” dedi. O zamanlar televizyonlarımız saat 20:00 civarı başlar, 24:00 gibi biterdi. Hemen gözümün önüne hafta içinde de gündüz vakitlerinde televizyon seyredebilme fikri geldi. O zamanlar sadece hafta sonu güneş gökyüzündeyken televizyon seyredebilirdiniz. Diğer günler hep karanlıkta… Ben çok ağladıysam da babam evde onu takacak bir aletin olmadığına ikna edemedi beni.

Meğer TRT’nin kasetiymiş o. Babam onu yurt dışından gelen birinden almış ve muhtemelen TRT yetkililerine verecekmiş. Aradan yıllar geçti. İlk renkli televizyon yayınlarını, iktidara ortak olan yeşil kıyafetli amcaların yaptığı konuşmalar sırasında tanıdık. O aralarda “vidyo” ülkenin gündemine yavaş yavaş Almancı akrabası olanlarla gelmeye başladı. Ufak tefek kaset dükkanları açılmaya başladı etrafımızda.

Filmlerin hepsi bizim için birer hazine değerindeydi. Sanırım ilkokulun son günlerinde zengin arkadaşlarımdan biri, bizi evine vidyo seyretmeye çağırdı. Cihaza hayranlıkla yaklaştık. Bizim için uzay gibi bir şeydi o. Tek sorunu üstünde video yazmasıydı. Çok dalga geçtik yanlış yazmışlar diye. Ama sonra biz de ona video demeye başladık. Arkadaş içine bir kaset koydu. Sonra kanepeye oturduk. “Kendi kendine mi başlayacak lan bu” diyecek oldum ki zengin arkadaşımın aşağılayıcı bakışlarıyla yerin dibine geçmiş buldum kendimi.

Adamın elinde bir alet vardı. Onun düğmelerine bastıkça videodan takır tukur sesler geliyordu. Uzaktan kumandaydı onun elindeki. Birkaç taktırtının ardından sesler, cızırtılı görüntüler geldi ekrana. Sanırım alkışladık başlıyor diye. (Dalga geçmeyin lütfen taş çatlasa 10 yaşındaydık) Ekrana bir Ferdi Tayfur filmi çıktı. Annemler bu adamın filmlerini seyretmeme izin vermezlerdi. Zaten televizyonlarda da oynamazdı o yıllarda. Kötü bir şey yapıyormuşçasına kanepenin üstüne 5 kişi sığışmış vaziyette seyrettik filmi.

Saçma sapan, Ferdi Tayfur’un karısının sürekli tecavüze uğradığı, adamın karısını kurtarmak yerine içli şarkılar söylediği bir filmdi. Tecavüz dediysem o yılları yaşamamış olanlara bir açıklama getirelim: O yıllarda tecavüz halka olmuş bir grup erkeğin bir kadını boynundan öperek karşıdaki arkadaşına iteklemesi şeklinde yapılıyordu. Bir ara arkadaşım “bakın şimdi ne yapacağım” dedi ve bir düğmeye bastı. Ferdi Tayfur’un karısı havada asılı kaldı. O da ne demeye kalmadı, vacır vucur bir şeyler oldu ve o sahneyi tekrar seyretmeye başladık.

Zengin arkadaşımın becerikli uzaktan kumandası filmi geriye sarmıştı! “Böyle yapsak akşama kadar seyredebiliriz olum” dedi iyi futbol oynadığı kadar zekası oldukça parlak olan bir arkadaşımız. On dakika kadar filmi ileri geri sardıktan sonra sıkılıp zengin arkadaşımızın tabancalarıyla oynamaya karar verdik. Videoyu unutmuştuk… Yıllar sonra eve kendinden sabit diskli, birkaç farklı modda kayıt yapabilen, yüzlerce saat görüntüyü saklayıp DVD’ye yazan bir cihaz aldım. Sevgili dijital yayınları gösteren Digiturk’ten filmler kaydettim. Onları defalarca izlemek için tekrar tekrar aletin başına oturdum. Ama sanırım video; 10 yaşında, kanepenin üstüne 5 kişi oturarak gözünü dikip baktığınız bir Ferdi Tayfur filmi seyretmek için yapılmış bir alet. Televizyona çıktığım günlerde yaptığım kayıtları dahi seyretmiyorum. Sanırım video teknolojisi 1980′li yılların başında geleceği en üst seviyeye geldi ve orada öldü.

Bu yazıyı okumakta olanların çoğu için beş çeyrek disketler bir şey ifade edecektir. Ama şu anda bir internet kafeye girseniz ve “acaba sizde beş çeyrek disk okuyucu var mı” deseniz, çok büyük bir ihtimalle size ters ters bakarlar. “2000′li yıllarda bu diski nereden bulalım” gibilerden değil, öyle disk mi olur diye terslerler sizi.

Öyle ya düşünün bir kere benim en son beş çeyrek diskimi 1994 yılında okuttum sanırım bilgisayara. Yani bu da demek oluyor ki internet kafelerde neredeyse Counter Strike oynama yaşı gelmiş birçok çocukan bile eski bu kavram… Kağıt gibi bir disk düşünün. En büyüğü 760 KB bilgi alabiliyor içine. Kocaman ki adı da buradan geliyor zaten. Beş inçten biraz daha büyük. Ama hem kolay kıvrılabilir olmasından, hem içinin manyetik alanın yeterince korunmamasından hem de bilgisayara temas eden tarafının sürekli açık dururken data kaybı yaşatmasından çok fazla uzun ömürlü olmadı. Yine de sahip olduğum ilk saklama ünitesi olduğu için hayatımda çok önemli bir yere sahip oldu.

Bunun sayesinde evde yaptığım işleri iş yeri veya okula götürüp çok çalışmış izlenimi uyandırıyor; iş yeri veya okulda bütün gün yatıp iyi çalışmamışsam eve iş götürüp boşlukları doldurma imkanı buluyordum. Benim o zamanki hallerim ve tembel çalışma tempom için ideal aletlerdi bu saklama üniteleri. Sonra yeni gelen bilgisayarların üstünde değişik tarzda kare saklama üniteleri ortaya çıktı. Bunlar hakkında ilk intibah nedir diye soracak olursanız bu yeni 3 buçuk inç disketlerin sert olması, onların kitap arasına konmamasını gerektirdiği için biraz sinir bozucu olarak karşılandı.

Daha küçük olması onların daha az saklama kapasitesine sahip olmasını gerektiriyordu ilk bakışta. Ama hayır öyle olmadı. İlk megabyte saklama ünitesi olarak karşımıza bunlar çıktı. Ne kadar mutluyduk yarabbim. O zamanlar yeni yeni piyasaya çıkan VGA renk kalitesindeki büyük oyunları disket içine saklayabiliyordum artık. O zamanlar piyasada satılmakta olan geniş kesimli kot pantolonların arka ceplerine iki tane birden sığdırmak da mümkündü. Bilgisayar taktığınız tik tırak diye bir ses çıkarıyordu. Çünkü geçen seferki disklerde yapılan hatalardan feyz alınmıştı ve yaylı bir kapak konmuştu bu aletlerin üstüne. Doğrusu bu ses oldukça karizmatikti.

Tam bu zamanlardan birinde arkadaşlarımızdan biri elinde CD ile çıkageldi. “O ne” deyince CD teknolojisinin bilgisayarlara da girebildiğini öğrendik. Çok şaşırdık. Olmazdı böyle bir şey. Hemen CD teknolojisini bilgisayar uyarlama yarışı başladı. Önce bir hızlı CD okuyucular, sonra iki üç… O zaman çalıştığım müdür 6 hızlı CD okuyucu çıkacağını söyledi. Ama nasıl olurdu ki böyle bir şey? Zira 6 hızlı CD okuyucu neredeyse sabit disk hızına eşitti. Olurdu olmazdı derken 52 hızlı aletlerin dünyasına geldik. Hatta o zamanlar “olmaz, asla yapılamaz” denen şey hayata geçti ve CD üstüne yazan sistemler çıktı. İşte o günlerde “daha neye ihtiyacımız olabilir ki” sorusunun aslında nasıl kifayetsiz olduğu ortaya çıktı: Anahtarlık biçimindeki minik hafızalar ve saklama üniteleri üç otuz fiyatlarla gündemimize geldi. Bunlar şık ve oturaklı aletlerdi. 16 MB ile başladılar, 512 MB yollarında önemli adımlar attılar.

İşte olay buydu. Bilgiler her zaman her yerde yanımızdaydı. Bunlar gerçi pek şık aletlerdi ama… Ama onlar ekstradan yanımızda taşınması gereken aletlerdi. Her ne kadar anahtarlık, süs eşyası gibi kullanılıyor olsa da yine de yeterli olamıyordu işte. Onu ekstra bir cihaz olarak yanımızda taşımak, içine koyacağımız bilgilerin türünü ve içeriğini zayıflatıyordu. Büyük bir ya kaybolursa korkusuydu bunları koymamızı engelleyen. Ve cep telefonlarının saklama hazneleri gelişti. Şu anda 128 MB saklama ünitesine sahip telefonlara gün aşırı fotoğraf çekerek umutsuzca doldurmaya çalışan kişilere sesleniyorum: Akıllı olun, her zaman elinizin altında olan telefonunuza saklayın en önemli bilgilerinizi.

Renkli televizyona ve beşten fazla kanala doğmuş çocuklar bilmezler, eskiden radyo vardı. O zamanlar radyo programcısı bile yoktu şimdikiler gibi… O yıllarda radyo tiyatroları vardı, Okul Saati vardı, Cumartesi ve Pazar günleri radyolar için stüdyoya giren insanların hazırladığı 3-4 saatlik eğlence programlı vardı.

Şimdiki gibi parmak kadar veya cep telefonunun içine gömülü değildi radyolar, büyüktü. Ama kelimenin her anlamıyla büyüktü radyolar… Ben radyo günlerinin son dönemlerine yetiştim. Radyonun üstünde büyük düğmeler olurdu ve kanal arardınız. Aslında kanal aramak saçmaydı çünkü TRT vardı bir tek…

Ama hepimiz bilirdik hangi saatte radyo tiyatrosu başlayacağını. O kadar iyi takip ederdik ki kimi zaman televizyonlar kapanır, radyo tiyatroları dinlenirdi. Geceleri uyumayacağım dediğim zamanlarda annem beni uyutmak için masal anlatmaz, başucuma radyoyu koyardı. Ben muhtemel beraber ve solo şarkılar programı başlamadan uyumuş olurdum.

Radyo tiyatroları şimdilerde tanıdığımız büyük tiyatrocuların hepsinin büyüdüğü piştiği yerdi aslında. Tabii diyaloglar zaman zaman saçma oluyordu: “Nee silahını çekip bana doğru yürüyor musun? Tabii ki tabancamda hala bir kurşunun olduğunu bilmiyorsun. Madem öyle al sana pis katil…”

E tabi canım radyoda adam bu sahneyi başka türlü nasıl anlatsın insanlar en gizli saklı şeylerini bile bıdır bıdır anlatıyorlardı ki radyoyu dinleyenler mümkün olduğunca sahneyi kafalarında canlandırabilsinler… Radyo tiyatrolarının en ilginç yönlerinden biri de efektör Korkmaz Çakar tarafıydı. Muhtemelen o zamanlar Türkiye’sinin en çok tanınan insanıydı Korkmaz abi… Bizim bildiğimiz efektleri yapıyordu önce teknoloji adamıydı. Üstelik sahnelerin kafamızda canlanması o olmadan mümkün olmuyordu. En önemli kısmı da adının herkesinki anons edildikten sonra dile getirilmesiydi. Aradaki en baba isimler en başta geçilir dikkati çekmezdi. Ama efektör öyle mi ya? Türk müziği konserlerinde de aynı durum söz konusu oluyordu: Kanun çalan, keman çalan, klarnetçi, udi abilerin hepsi anons edilir, sonunda spiker bayan bütün o isimlerden kurtulmuş olmanın getirdiği sevinçle “Ve Atilla Mayda” derdi. Herkes alkışlayınca ben onun diğerlerine göre daha önemli biri olduğunu düşünürdüm o çocuk kafamla…

O zamanlardan bu zamana onun ismi “Haydaa Atilla Mayda” nidasıyla kaldı. Ve son olarak Okul Saati… Muhteşem bir programdı. Sahip olduğum bilgi birikiminin yarısını ondan edindim. Her sınıf için ayrı ayrı tarih, biyoloji ve fizik derslerini mizansenlerle anlatırlardı. Ayrıca güzel Türkçe konuşmayı öğretirlerdi. O zamanın çocuk oyuncuları şimdilerde televizyonların büyük abileri konumunda. Hatta o zamanlarda sürekli aptalca şeyler yapan, söyleyen; daha sonra bilen abilerin düzelttiği bir çocuk vardı. Programdaki adı Yaşar’di yanlış hatırlamıyorsam. Sonradan televizyonlarda Hugo programını yaparken sesinden tanıdım onu.

Bana mı öyle geliyor bilmiyorum, herşeyin eskisi daha bir güzeldi. Radyo buna çok güzel örnek teşkil ediyor. Her şey bozulurken bir yandan teknoloji gelişti ya… Biz teknoloji geldiği için bozuldu zannediyoruz. Eski tüplü radyolardan alınca çocuk saatini dinleyebilecek miyiz? Alakası yok.

Babamın yatak odasında beyaz bir komodini vardı. Bir çekmece bir açılır kapaklı bu başucu komodini, benim çocukluk rüyalarımı süslerdi. Bu dolapçığın içinde farklı zaman ve mekanlardan toplanmış inanılmaz alet edavatlar olurdu: Üstünde pusula olan bir çakmak, o zamanlar için çok pahalı olan birkaç özelliği aynı anda bünyesinde barındıran çakı, üç işlevli pipo temizleyici karıştırıcısı.

Ben bir cihazın aynı anda birkaç işlevi olabileceğini babamın çekmecesinden öğrendim. Örneğin o mini çakı aynı zamanda hem kağıt makası, hem bıçak hem de törpü işlevi görüyordu. Babam iş günlerinde bunu cebinde taşır hafta sonlarında ben karıştırabileyim diye çekmecesine koyardı. Tabii ki o benim karıştırdığımı bilmezdi. Bu çakıyı elimde tutmak benim için çok büyük bir ayrıcalıktı. Diğer çocuklar gibi ağzıma yüzüme batırmak için kullanmıyordum o çakıyı.

Benim en büyük derdim elimde her işe yarayan, aynı anda birden fazla sorunu çözebilecek bir aleti tutmaktı. Çakıyı gizlice odama götürüyor ve oyuncakların farklı sorunlarını gidermekte kullanıyordum. Tabii ki sorunların çoğunu ben çıkarıyordum sırf çakıyı kullanmak için bahane çıksın diye. Bir gün İkinci Dünya Savaşı askerlerimden gaz sobasına yapıştığı için sakat kalanların ayaklarını keserken annem yakaladı beni, attığı çığlığa babam yetişti. Bana önce “tehlikeli aletlere dokunmama” üzerine bir nutuk attılar, ardından “babaların komodinleri karıştırılmaz” dediler. Bir daha da çakım olmadı.

Zaten bir daha hiçbir çok işlevli çakı o baba çakısını gizlice çaldığımda aldığım zevki vermedi. Bu acı tecrübenin ardından bütün çok işlevli aletlere olan ilgim uçtu gitti. Hatta evlendikten sonra belki bu ilgim cepreşir diye binbir hünerli alet çantası aldım. Ama o ilgi maalesef “o ilgi” değildi artık. Bu yüzden de evdeki ampulleri değiştirmek dahil olmak üzere bütün tekno işleri karım üstlendi. Bu benim adımın beceriksiz bir ev erkeği olarak çıkmasına neden oldu.

Aradan uzun, çok uzun yıllar geçti. Günün birinde cep telefonu diye bir cihazla tanıştık. İlk çıktığı günden itibaren çok işlevli aletlerdi bunlar. Örneğin ilk çıkan modeller, iki saat aralıksız konuşma imkanı sağladığı gibi kamyonların tekerlerinin arkasına konarak kaymasını engelleyecek birer takoz işlevi de görüyordu. Sonra teknoloji ilerleyip modeller küçüldükçe bu işlevlerini kaybetmeye, farklı alanlara yönelmeye başladılar.

Başta herşey çok iyiydi. Örneğin telefonlarla hem konuşup hem mesaj atabiliyordunuz. Sonra hem konuşup hem mesaj atıp hem de fotoğraf çekme olayı gündemimize geldi. Ardından radyo dinleme, televizyon seyretme, telsiz gibi “baskonuş mesajlar” atma, laptopvari kullanılma gibi özellikler devreye sokuldu. Cep telefonu üreticileri bakıyorlar, telefonun içinde bir buçuk milimetre boş yer mi kalmış? Hemen orası için bir özellik tasarlayıp telefon modelinin nümeratörünü bir artırıp yenisi olarak piyasaya sürüyorlar.

En son doğalgaz kombili, saç kurutma makineli, derin donduruculu cep telefonlarının yolunu dört gözle bekler olduk. Beklentimizi bu derece yüksek tutunca aynalı ve tuş takımsız telefonlar da o derece şaşırtıcı gelmemeye başladı. Oğlum karıştırma çağı geldiğinde benim aldığım o keyfi alsın diye en işlevlisinden bir telefonu babamdan öğrendiğim gibi başucuma konuşlandırdığım komodinin içine koyacağım. Sakın dokunma diyeceğim ona yalandan. Bu cep telefonuyla gizli gizli oynamasına da birşey demeyeceğim. Sırf gizli iş çevirme keyfini alsın diye mutlaka sinirleniyor gözükeceğim, ama yalandan… O büyüyünceye kadar kim bilir daha neleri çıkar bu telefonların…